Oleh Ahmad Azani Othman dan Fairus Muhamad Darus

Dalam kemajuan sistem kesihatan moden hari ini, terdapat satu keperluan asas yang sering terlepas daripada perhatian masyarakat, iaitu bekalan darah.

Darah tidak boleh dihasilkan di kilang, tidak boleh disintesis secara buatan, dan sehingga kini hanya boleh diperoleh melalui pendermaan manusia.

Dalam konteks ini, kestabilan bekalan darah sesebuah negara sebenarnya bergantung kepada tahap kesedaran, empati dan tanggungjawab sosial rakyatnya sendiri.

Di Malaysia, isu ini semakin penting apabila permintaan terhadap darah terus meningkat saban tahun.

Pada tahun 2024, Kementerian Kesihatan Malaysia (KKM) memaklumkan bahawa negara memerlukan sekurang-kurangnya 2,000 beg darah setiap hari bagi menampung keperluan rawatan kecemasan, pembedahan, pesakit kanser, komplikasi kelahiran dan penyakit kronik.

Angka ini bukan kecil. Lebih membimbangkan, keseluruhan sistem bekalan darah negara bergantung hampir sepenuhnya kepada pendermaan sukarela rakyat.

Dalam sistem kesihatan moden yang semakin kompleks, darah bukan lagi sekadar keperluan klinikal, tetapi menjadi simbol keupayaan sesebuah masyarakat untuk saling membantu ketika diperlukan.

Malaysia hampir cukup, tetapi belum selamat

Malaysia sebenarnya tidak berada dalam kedudukan yang lemah sepenuhnya dalam aspek pendermaan darah.

Dari sudut serantau, negara ini antara yang mencatat kadar pendermaan darah tertinggi di ASEAN.

Data sebelum pandemik COVID-19 menunjukkan Malaysia merekodkan sekitar 22 hingga 23 penderma bagi setiap 1,000 penduduk, bersamaan kira-kira 2.2 hingga 2.3 peratus populasi.

Namun, angka ini masih belum dianggap benar-benar stabil untuk menjamin bekalan darah jangka panjang.

Beberapa rujukan antarabangsa dan kajian berkaitan sistem pendermaan darah mencadangkan kadar pendermaan lebih tinggi diperlukan bagi memastikan bekalan darah kekal mencukupi, khususnya ketika berlaku krisis kesihatan, bencana atau peningkatan mendadak kes kecemasan.

Hakikatnya, Malaysia bukan tidak mempunyai bekalan darah, tetapi sistem ini masih rapuh apabila berdepan gangguan besar.

Perkara ini dapat dilihat dengan jelas semasa pandemik COVID-19. Pada peringkat awal pandemik, banyak negara termasuk Malaysia mengalami penurunan ketara dalam kadar pendermaan darah akibat sekatan pergerakan, kebimbangan masyarakat terhadap jangkitan serta pembatalan kempen pendermaan secara fizikal.

Situasi tersebut membuktikan bahawa sistem bekalan darah yang terlalu bergantung kepada kesukarelaan tanpa penyertaan konsisten masyarakat boleh menjadi sangat terdedah ketika krisis.

Permintaan darah akan terus meningkat

Cabaran pada masa hadapan dijangka menjadi lebih kompleks apabila Malaysia sedang bergerak ke arah negara menua.

Peningkatan populasi warga emas secara langsung akan meningkatkan keperluan terhadap darah kerana golongan ini lebih berisiko mengalami penyakit kronik, menjalani rawatan intensif, pembedahan dan komplikasi kesihatan yang memerlukan transfusi darah.

Dalam masa sama, jumlah individu muda yang layak menjadi penderma berpotensi semakin mengecil akibat perubahan demografi dan gaya hidup.

Keadaan ini mewujudkan satu jurang yang membimbangkan, iaitu permintaan darah meningkat lebih cepat berbanding pertambahan penderma aktif.

Jika keadaan ini tidak ditangani secara sistematik, Malaysia berisiko menghadapi tekanan serius terhadap sistem bekalan darah negara pada masa hadapan.

Kesedaran tinggi, tetapi tindakan masih rendah

Menariknya, pelbagai kajian tempatan menunjukkan rakyat Malaysia sebenarnya mempunyai tahap kesedaran dan pengetahuan yang agak baik tentang kepentingan derma darah.

Majoriti masyarakat memahami bahawa pendermaan darah mampu menyelamatkan nyawa dan membantu pesakit yang memerlukan rawatan segera.

Namun, cabaran sebenar bukan terletak pada kesedaran, tetapi pada konsistensi tindakan.

Ramai individu hanya tampil menderma apabila melibatkan ahli keluarga, rakan atau ketika berlaku situasi kecemasan tertentu.

Budaya menderma darah secara berkala masih belum benar-benar menjadi amalan masyarakat secara menyeluruh.

Akibatnya, bekalan darah sering berubah-ubah dan sukar dirancang secara strategik.

Selain itu, faktor psikologi seperti takut jarum, bimbang terhadap kesan kesihatan selepas menderma, kurang keyakinan terhadap prosedur pendermaan serta penyebaran maklumat tidak tepat turut menjadi penghalang utama.

Walaupun faktor ini kelihatan kecil secara individu, kesannya menjadi besar apabila melibatkan jutaan rakyat.

Kebergantungan kepada penderma tetap

Satu lagi cabaran penting ialah kebergantungan tinggi sistem darah negara terhadap kumpulan kecil penderma tetap.

Golongan ini sering menjadi penyumbang utama yang memastikan bekalan darah negara kekal stabil sepanjang tahun.

Walaupun keadaan ini merupakan satu kekuatan, ia juga sebenarnya membawa risiko besar.

Sekiranya kumpulan penderma tetap ini berkurang akibat faktor usia, masalah kesihatan atau perubahan gaya hidup, sistem bekalan darah negara boleh terjejas dengan cepat.

Kajian juga menunjukkan ramai penderma hanya menderma sekali dan tidak kembali semula selepas pendermaan pertama.

Ini menunjukkan bahawa usaha meningkatkan jumlah penderma baharu sahaja tidak mencukupi tanpa strategi mengekalkan penderma sedia ada.

Generasi muda dan teknologi sebagai harapan baharu

Dalam situasi ini, penglibatan generasi muda menjadi sangat penting bagi menjamin kesinambungan bekalan darah negara.

Golongan belia dan pelajar institusi pengajian tinggi dilihat memainkan peranan besar dalam kempen pendermaan darah di Malaysia.

Kumpulan ini bukan sahaja lebih mudah didekati melalui pendidikan dan kesedaran, malah mempunyai potensi untuk menjadi penderma jangka panjang.

Namun, pendekatan tradisional semata-mata tidak lagi mencukupi untuk generasi digital masa kini.

Penggunaan media sosial, platform digital dan komunikasi berasaskan komuniti kini menjadi antara kaedah paling berkesan dalam meningkatkan kesedaran serta penyertaan masyarakat terhadap pendermaan darah.

Platform seperti Facebook, Instagram, TikTok dan WhatsApp bukan sahaja berfungsi sebagai medium penyebaran maklumat, tetapi juga mampu membentuk pengaruh sosial yang menggalakkan budaya menderma darah secara sukarela.

Dalam era digital, teknologi bukan sekadar alat komunikasi, tetapi boleh menjadi pemangkin perubahan tingkah laku masyarakat.

Derma darah sebagai tanggungjawab sosial

Dalam perspektif yang lebih luas, derma darah sebenarnya melangkaui aspek kesihatan semata-mata.

Ia merupakan satu bentuk tanggungjawab sosial dan nilai kemanusiaan yang sangat penting dalam sesebuah masyarakat.

Satu unit darah yang didermakan boleh diproses kepada beberapa komponen utama seperti sel darah merah, plasma dan platelet yang berpotensi membantu lebih daripada seorang pesakit.

Namun, nilai sebenar pendermaan darah tidak hanya terletak pada statistik atau jumlah beg darah yang dikumpulkan.

Ia mencerminkan tahap empati, solidariti dan kesediaan masyarakat untuk membantu individu lain tanpa mengharapkan balasan.

Dalam dunia yang semakin individualistik, pendermaan darah menjadi simbol bahawa nilai kemanusiaan dan semangat kebersamaan masih wujud dalam masyarakat.

Menjadikan derma darah sebagai budaya

Cabaran terbesar Malaysia hari ini bukan sekadar meningkatkan jumlah penderma, tetapi membina budaya pendermaan darah yang konsisten dan berterusan.

Perubahan ini memerlukan pendekatan jangka panjang yang melibatkan pendidikan sejak di bangku sekolah, penglibatan institusi pengajian tinggi, sokongan majikan serta penggunaan teknologi secara lebih strategik.

Kempen bermusim semata-mata tidak lagi memadai.

Sebaliknya, Malaysia memerlukan satu ekosistem pendermaan darah yang lebih mampan, tersusun dan berorientasikan penyertaan berterusan masyarakat.

Dalam masa sama, keyakinan rakyat terhadap sistem kesihatan juga perlu terus diperkukuh supaya masyarakat yakin bahawa proses pendermaan darah adalah selamat, telus dan benar-benar memberi impak kepada pesakit yang memerlukan.

Seruan yang tidak boleh ditangguhkan

Krisis bekalan darah di Malaysia bukanlah krisis yang kelihatan secara jelas di permukaan.

Ia jarang menjadi tajuk utama, tidak mencetuskan panik besar, tetapi kesannya boleh menjadi sangat kritikal.

Dalam diam, terdapat pesakit yang sedang menunggu darah untuk meneruskan rawatan.

Dalam senyap, terdapat nyawa yang bergantung kepada kesediaan orang lain untuk membantu.

Persoalannya bukan lagi sama ada masyarakat memahami kepentingan derma darah, tetapi sama ada kita benar-benar bersedia menjadikannya satu budaya hidup.

Kerana pada akhirnya, setiap titisan darah yang didermakan bukan sekadar cecair, tetapi peluang kedua untuk kehidupan.

-- BERNAMA

Ahmad Azani Othman ialah Pensyarah Kanan di Fakulti Farmasi Universiti Teknologi MARA, dan Fairus Muhamad Darus ialah Pensyarah Kanan di Fakulti Sains Gunaan Universiti Teknologi MARA.