Oleh Nurul Nisha Mohd Shah dan Datuk Afdlin Shauki Aksan

Perbincangan mengenai masa depan ekonomi Malaysia sering tertumpu kepada sektor seperti semikonduktor, kecerdasan buatan, ekonomi digital dan tenaga hijau.

Namun satu sektor yang semakin penting di peringkat global tetapi masih kurang diberi perhatian dalam kerangka fiskal negara ialah industri kreatif.

Industri kreatif merangkumi filem, muzik, animasi, permainan video, kandungan digital, seni persembahan dan reka bentuk.

Di banyak negara, sektor ini telah berkembang menjadi industri bernilai tinggi yang menyumbang kepada pertumbuhan ekonomi, penciptaan pekerjaan dan pengaruh budaya.

Walau bagaimanapun, di Malaysia industri ini masih beroperasi di bawah kerangka undang-undang lama iaitu Akta Duti Hiburan 1953, yang digubal pada zaman kolonial ketika struktur ekonomi dan definisi hiburan sangat berbeza daripada hari ini.

Akta ini mengenakan duti ke atas kemasukan ke tempat hiburan, termasuk acara persembahan.

Di beberapa negeri, kadar duti ini boleh mencecah sehingga 25 peratus daripada harga tiket. Struktur cukai ini memberi kesan langsung kepada kos penganjuran acara seni dan hiburan.

Bagi penganjur konsert, produksi teater atau festival seni, kos operasi sudah pun tinggi.

Mereka perlu menanggung kos pentas, teknologi audio visual, pemasaran, permit, keselamatan serta bayaran kepada artis dan kru kreatif.

Apabila sebahagian besar hasil tiket perlu diperuntukkan untuk duti hiburan, margin keuntungan menjadi sangat kecil.

Akibatnya, harga tiket terpaksa dinaikkan bagi menampung kos tersebut. Ini menyebabkan akses kepada acara seni menjadi semakin mahal dan kurang mampu dinikmati oleh masyarakat umum, khususnya golongan muda.

Industri Baharu, Kerangka Lama

Masalah utama Akta Duti Hiburan 1953 bukan sekadar kadar cukainya, tetapi falsafah yang mendasarinya.

Akta ini dibina atas andaian bahawa hiburan adalah aktiviti fizikal tempatan seperti panggung wayang, taman hiburan atau pertunjukan pentas.

Hari ini, industri kreatif telah berkembang menjadi ekosistem global yang melibatkan teknologi digital, platform penstriman, animasi komputer, permainan video dan ekonomi pencipta kandungan.

Menurut laporan UNCTAD, ekonomi kreatif global bernilai lebih daripada USD 2.3 trilion dan menyumbang kira-kira 3 peratus daripada ekonomi dunia, serta menyediakan lebih daripada 30 juta pekerjaan.

Angka ini menunjukkan bahawa kreativiti bukan sekadar ekspresi budaya, tetapi juga sektor ekonomi yang signifikan.

Di Malaysia, sektor kreatif juga menyumbang kepada KDNK negara dan menyediakan peluang pekerjaan kepada ratusan ribu tenaga kerja.

Namun potensinya masih belum dimanfaatkan sepenuhnya kerana kekangan dasar dan struktur fiskal yang tidak mesra industri.

Salah satu masalah utama ialah akta sedia ada tidak membezakan secara jelas antara seni persembahan dan hiburan komersial berskala besar.

Akibatnya, produksi teater kecil atau festival seni tempatan boleh dikenakan struktur cukai yang sama seperti acara hiburan komersial yang lebih besar dan menguntungkan.

Dalam konteks persaingan serantau, pendekatan ini semakin ketinggalan. Negara seperti Singapura dan Thailand telah memperkenalkan insentif fiskal untuk menarik produksi filem dan kandungan antarabangsa.

Langkah ini bukan sahaja membawa pelaburan asing tetapi juga membuka peluang pekerjaan kepada tenaga kerja tempatan dalam bidang teknikal dan kreatif.

Insentif Pacu Kreatif

Pengalaman antarabangsa juga menunjukkan bahawa dasar fiskal boleh memainkan peranan penting dalam membangunkan industri kreatif.

Di Ireland, artis boleh menikmati pengecualian cukai bagi pendapatan kreatif tertentu sehingga €50,000 setahun. Dasar ini diperkenalkan bagi menggalakkan perkembangan seni dan sastera tempatan.

Di Korea Selatan, kerajaan memperkenalkan pelbagai insentif cukai dan dana pembangunan kandungan melalui agensi seperti Korea Creative Content Agency (KOCCA).

Sokongan dasar ini membantu membangunkan industri hiburan Korea yang kini menjadi eksport budaya global melalui fenomena seperti K-Pop dan drama Korea.

Malaysia juga mempunyai potensi besar dalam sektor kreatif. Industri animasi tempatan telah mencipta kejayaan antarabangsa melalui karya seperti Upin dan Ipin, manakala filem tempatan semakin mendapat pengiktirafan di festival antarabangsa.

Namun tanpa pembaharuan dasar fiskal, potensi ini sukar berkembang secara mampan.

Salah satu pendekatan yang boleh dipertimbangkan ialah membezakan antara duti hiburan komersial dan duti kesenian.

Sebagai contoh:
• Duti kesenian: 0 hingga 8 peratus
• Duti hiburan komersial: 15 hingga 25 peratus

Pendekatan ini membolehkan kerajaan terus mengutip hasil daripada hiburan komersial berskala besar, sambil memberi ruang kepada industri seni untuk berkembang.

Dalam jangka panjang, pertumbuhan industri kreatif boleh menjana aktiviti ekonomi yang lebih luas melalui pelancongan budaya, pembangunan kandungan digital dan eksport kreatif.

Kreatif sebagai Soft Power

Selain itu, industri kreatif juga memainkan peranan penting dalam membina soft power sesebuah negara.

Produk budaya seperti muzik, filem dan animasi boleh memperkenalkan identiti negara kepada masyarakat global serta meningkatkan pengaruh budaya di peringkat antarabangsa.

Jika Malaysia ingin menjadi ekonomi berpendapatan tinggi yang berteraskan inovasi dan kreativiti, kerangka fiskal negara perlu bergerak seiring dengan perubahan zaman.

Akta Duti Hiburan 1953 mungkin pernah relevan pada zamannya, tetapi dalam konteks ekonomi abad ke-21 ia semakin kelihatan sebagai rangka perundangan yang membataskan pertumbuhan industri kreatif.

Reformasi fiskal dalam sektor ini bukan sekadar soal hiburan. Ia berkait rapat dengan pembangunan ekonomi, penciptaan pekerjaan, pengukuhan identiti budaya dan pengaruh global Malaysia.

Jika Malaysia serius mahu memanfaatkan potensi ekonomi kreatif, sudah tiba masanya dasar yang berusia lebih tujuh dekad ini dinilai semula dan disesuaikan dengan realiti ekonomi moden.

-- BERNAMA

Nurul Nisha Mohd Shah ialah Pensyarah, Fakulti Komunikasi dan Pengajian Media, UiTM Cawangan Negeri Sembilan Kampus Rembau.

Datuk Afdlin Shauki Aksan ialah Ahli Perbadanan dan Pengerusi Skim Wajib Tayang Finas / Pengerusi, Persatuan Pengarah Filem Malaysia.